Miasto Stoleczne Warszawa

Dziesiatki miejsc na poranne spacery

Pałac Potockich w Natolinie

opublikowany: 21 października 2009, Przemysław Miller

Historia zespołu pałacowo-parkowego w Natolinie zaczyna się już za panowania króla Jana III Sobieskiego. Wtedy król kupił wieś Milanowo, w której skład wchodził również las, na terenie dzisiejszego Natolina. W Milanowie zbudował Pałac w Wilanowie, a w Natolinie stworzył Bażantarnię i zwierzyniec, w którym polował. Chociaż król nie postawił tutaj nigdy żadnego pawilonu ani pałacyku myśliwskiego, to od tego czasu datuje się historię Natolina.

Pałac został wybudowany na zlecenie Augusta Czartoryskiego według projektu Szymona B. Zugaw latach 1780-1782 w stylu klasycystycznym. W 1782 r. pałac odziedziczyła Elżbieta Lubomirska. W 1799 r. stał się on własnością córki Lubomirskiej – Aleksandry i jej męża Stanisława K. Potockiego. W 1805 r. należał do ich syna Aleksandra i jego żony Anny Tyszkiewicz.

Wkrótce – w 1807 r., wcześniejsza nazwa miejscowości „Bażanteria” została zmieniona na Natolin, na cześć ich córki Natalii Potockiej, która wówczas przyszła na świat.  W 1808 r. przebudowano pałac wg proj. Chrystiana P. Aignera. Architekt ten dobudował także oficynę, domy dla dozorców oraz wozownię ze stajnią.

Budynek posiada charakterystyczną zaokrągloną, środkową salę wypełniającą dwa piętra, która została nakryta kopułą wspieraną przez sześć dużych kolumn.
W latach 1834-1838 kolejną przebudową obiektu kierował Henryk Marconi. Zaprojektował on pomnik-sarkofag Natalii Potockiej (zmarłej w 1830 r.), który wyrzeźbiony został przez Ludwika Kaufmanna. W parku wybudowano świątynię dorycką, bramę i most mauretański, a także akwedukt rzymski. Po śmierci Aleksandra Potockiego pałac od 1892 do 1945 r. należał do rodu Branickich.

Pałac przetrwał cztery lata II wojny światowej. W czasie Powstania Warszawskiego i po jego upadku, hitlerowcy rozmyślnie zdewastowali go i rozgrabili najcenniejsze budynki i budowle Natolina. Szczególnie barbarzyńsko potraktowany został przez nich pomnik Natalii Sanguszkowej, który posłużył za cel strzelającym do niego żołnierzom. Identyczny los spotkał także rzeźbę Junony w Salonie Otwartym. Zabytkowy park natoliński przeorano rowami strzeleckimi, niszcząc przy tym dużą część jego historycznego drzewostanu.

W 1945 r. Natolin został upaństwowiony i oddany pod opiekę Muzeum Narodowego w Warszawie. Wkrótce stał się on rezydencją prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej Bolesław Bieruta, a następnie obiektem reprezentacyjnym Urzędu Rady Ministrów. Prace restauracyjne przeprowadzone jeszcze przez Muzeum zlikwidowały skutki wieloletnich zaniedbań i większość zniszczeń wojennych, a w Salonie Otwartym odsłonięto i zakonserwowano zamalowany w XIX w. plafon Vincenzo Brenny.

Poważny stan zagrożenia unikalnych wartości artystycznych, historycznych i krajobrazowych Natolina powstrzymany został na początku lat 90. ubiegłego wieku dzięki przekazaniu obiektu na cele edukacji europejskiej. Opiekująca się zabytkiem Fundacja Centrum Europejskie Natolin przeprowadziła prace konserwatorskie i adaptacyjne  dawnego zespołu pałacowego, wykorzystując je m.in. na potrzeby Kolegium Europejskiego – filii College of Europe w Brugii – goszczącego od 1993 r. na terenie Natolina. Wzniesiono wówczas kilka nowych budynków przeznaczonych dla wykładowców i młodzieży akademickiej, rektorat oraz sale konferencyjne i wykładowe. Formę architektoniczną nowych budynków zharmonizowano z odrestaurowanymi obiektami zabytkowymi.

Zobacz na mapie