To prostokątny plac o wymiarach 90x73 m położony w samym sercu Starego Miasta. Z każdego rogu rynku wychodzą po dwie prostopadłe do siebie ulice: Celna, Jezuicka, Kamienne Schodki, Krzywe Koło, Nowomiejska, Wąski Dunaj, Zapiecek i Świętojańska.
Rynek ukształtował się na przełomie XIII i XIV w. przy lokacji miasta. Do XVIII w. był nie tylko najważniejszym placem w mieście, na którym koncentrowało się życie Warszawy, ale również świadkiem wielu ważnych wydarzeń historycznych, wystąpień politycznych, manifestów oraz publicznych egzekucji.
Od XV w. na środku placu znajdował się murowany ratusz otoczony licznymi kramami. Po północnej stronie stał pręgierz i klatka, w której eksponowano złoczyńców ku uciesze i przestrodze mieszkańców.
Ratusz został rozebrany w 1817 r. W 1855 r., kiedy w Warszawie instalowano wodociągi miejskie pośrodku rynku ulokowano wodotrysk z pomnikiem Syrenki dłuta Konstantego Hegla.
Dopiero po I wojnie światowej cztery tradycyjne nazwy poszczególnych stron rynku zostały zatwierdzone oficjalnie. Są to:
- Strona Barssa (wschodnia, dawniej zwana Wschodową albo Prawą),
- Strona Kołłątaja (zachodnia, dawniej zwana Lewą),
- Strona Dekerta (północna, dawniej zwana Miejską),
- Strona Zakrzewskiego (południowa, dawniej zwana Zamkową albo Czwartą).
W trakcie trwania Powstania Warszawskiego przeważająca większość okolicznych kamienic została zrównana przez hitlerowców z ziemią. W latach 1949-1953 pieczołowicie je odbudowano i zrekonstruowano. Obecnie rynek stanowi miejsce niedzielnych spacerów i wycieczek, a także okolicznościowych imprez i koncertów. Kamienice przy rynku przeznaczono na placówki muzealne, kulturalne, luksusowe sklepy, stylowe kawiarnie i restauracje.
Zabudowa Rynku Starego Miasta pierwotnie była głównie drewniana, lecz już w XV w. została zmieniona na murowaną – w stylu gotyckim. Sam rynek był zastawiony kramami i straganami, a w 1429 r. na jego środku stanął wspomniany ratusz.
Po pożarze w 1607 r. zmieniła się koncepcja architektoniczna tego miejsca i w związku z tym zabudowa rynku uległaznaczącej zmianie. Rynek przetrwał w tym kształcie do 1944 r.
Po rozebraniu w 1817 r. ratusza Stare Miasto straciło prestiż, w wyniku czego stało się de facto enklawą miejskiej biedoty i opryszków.
Warto wiedzieć, że kamienice staromiejskie nigdy nie miały numerów, a nazywane były wyłącznie po godłach, herbach lub od nazwisk ich właścicieli.