Miasto Stoleczne Warszawa

Dziesiatki miejsc na poranne spacery

Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego

opublikowany: 23 października 2009, Przemysław Miller
Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego fot. Przemysław Miller
Pomnik księcia Józefa Poniatowskiego ul. Krakowskie Przedmieście, dziedziniec Pałacu Prezydenckiego

Powstał staraniem oraz dużym nakładem finansowym polskiej arystokracji. Zgodę na postawienie monumentu przed Pałacem Namiestnikowskim wyjednała u cara Anna z Tyszkiewiczów Potocka. Monument został zamówiony w 1817 r. u duńskiego rzeźbiarza Bartela Thorvaldsena.


W 1829 r. w Warszawie zaprezentowano naturalnej wielkości gipsowy model klasycyzujący w swojej formie. Projekt ten niestety nie został dobrze przyjęty, ponieważ spodziewano się odzianego w zbroję walecznego żołnierza, a tymczasem konna postać na pomniku była półnaga i spowita jedynie w białe szaty.

Na podstawie modelu wykonano brązowy odlew, nad którym prace zostały ukończone w sierpniu 1832 r. Zgoda władz carskich na ustawienie pomnika przed Pałacem Namiestnikowskim została jednak cofnięta w związku z sankcjami wobec Polaków po upadku powstania listopadowego, co potwierdzono specjalnym rozkazem w 1834 r.

Ukończony odlew został najpierw przewieziony do Modlina, gdzie początkowo traktowano go jako rzeźbę św. Jerzego. Pomnik, podarowano Iwanowi Paskiewiczowi. Po 1840 r. został wywieziony do Dęblina a następnie przewieziono go do Pałacu Paskiewiczów w Homlu, którego był ozdobą w latach 1842-1922.

W Warszawie, w miejscu przeznaczonym pod pomnik Poniatowskiego, w roku 1870 odsłonięto pomnik znienawidzonego Iwana Paskiewicza autorstwa rzeźbiarza M. S. Pimienowa. Posąg Paskiewicza został zniszczony w 1917 r., po zajęciu Warszawy przez Niemców.

Pomnik Poniatowskiego wrócił do niepodległej Polski w 1922 r., w ramach akcji rewindykacji zabytków i dzieł sztuki na mocy traktatu ryskiego. Stanął pierwotnie na dziedzińcu Zamku Królewskiego, a od 1923 r. na pl. Saskim, na cokole, wykonanym na podstawie proj. Aleksandra Bojemskiego, przed Pałacem Saskim i Grobem Nieznanego Żołnierza. Uległ zniszczeniu w 1944 r. – został wysadzony w powietrze 16 grudnia z rozkazu generała Ericha von dem Bacha.

Nowy odlew rzeźby został wykonany ponownie w latach 1948-1951 według modelu z Muzeum B. Thorvaldsena w Kopenhadze. Pomnik pierwotnie ustawiono przed starą Pomarańczarnią w Łazienkach Królewskich, a w 1965 r. przeniesiono na dziedziniec Pałacu Namiestnikowskiego, gdzie stoi do dziś. Pozostałości oryginalnej rzeźby, znalezione w 1951 r. w ruinach fabryki Lilpopa, są eksponowane w Parku Pamięci na terenie Muzeum Powstania Warszawskiego.

Zobacz na mapie