Miasto Stoleczne Warszawa

Dziesiątki miejsc na poranne spacery

Historia herbu

opublikowany: 11 grudnia 2009, Przemysław Miller

Herby miejskie zaczęły kształtować się wraz z prawem miejskim w II połowie XIII w. Ich wizerunki umieszczano, początkowo bez tarcz herbowych, na pieczęciach miejskich, dopiero później stopniowo niektóre z nich stawały się prawdziwymi, w pełni ukształtowanymi herbami.


Słowo herb przejęte zostało z języka czeskiego gdzie pierwotne jego brzmienie erb miało podwójne znaczenie – „dziedzictwo” lub „uzbrojenie”. Do języka czeskiego zostało ono przejęte z języka niemieckiego, gdzie pierwotne jego brzmienie Erbe oznacza „dziedzictwo”. Nieco inny jest źródłosłów herbu w językach Europy Zachodniej. Tam o identyfikacyjnej funkcji herbu i jego genezie świadczy nazwa związana z uzbrojeniem: arma, arms (coat of arms), armoires, Wappen (co dawniej w języku niemieckim miało to samo znaczenie co Waffen).

Geneza herbu Warszawy, podobnie jak początki miasta oraz jego nazwy, były od dawna przedmiotem wielu hipotez i legend. Niemal do końca XVII w. herb przedstawiany jest w postaci łączącej cechy ludzkie i fantastyczno-zwierzęce: ptasio-rybio-smocze. W II połowie XVII w., a szczególnie w XVIII w. postać traci cechy fantastyczne i zbliża się do wizerunku współczesnej syreny: kobiety z rybim ogonem zakończonym płetwą.

Najstarsza istniejąca pieczęć herbowa Warszawy pochodzi z 1390 r. Jest to okrągła pieczęć, otoczona łacińskim napisem „Sigilium Civitatis Varsoviensis”. W środku na tle ornamentyki roślinnej zawarty jest kartusz ukazujący postać z ludzką głową nakrytą hełmem i rękami, osadzonymi na ptasim tułowiu, z lwim ogonem i racicami wołu. W rękach trzyma ona okrągłą tarczę i miecz.

W ciągu XVI w. w herbie Warszawy tułów męski zostaje zastąpiony kobiecym, znika hełm z głowy, zjawiają się u bioder skrzydła smocze i jaszczurczy ogon.

Pierwsza syrena (kobieta-ryba) z mieczem i tarczą pojawia się w 1622 r., nie jest jednak znana dokładna droga przemiany od półczłowieka-półptaka do obecnego herbu. Do 1791 r. – tj. do scalenia administracyjnego Warszawy, syrena była herbem tylko Starej Warszawy i dwóch jej jurydyk Solca i Mariensztatu (od 1781 r.). Miasto Nowa Warszawa i pozostałe jurydyki miały odrębne herby, np. herbem Nowej Warszawy była panna z jednorożcem.
Pierwsze przepisy normujące wygląd herbu Warszawy pochodzą z 1798 r. z okresu okupacji pruskiej. Herb przedstawiał pół nagich ludzi z